Thiên Tài Trên Thế Giới
Triết luận và đời sống ; Louis Tuấn Lê
Theo sách Sáng Thế Ký trong Cựu Ước, sau trình thuật sáng tạo (St
1,1–2,4a), Kinh Thánh tiếp tục thuật lại bốn câu chuyện nền tảng về thân phận
con người:
1-
Câu chuyện Ađam
và Eva (St 2,4b–3,24),
2-
Cain và Abel (St
4,1–26),
3-
Ông Noê và trận
Đại Hồng Thủy (St 6,1–9,29),
4-
Tháp Babel (St
11,1–9).
Bốn câu chuyện ấy tuy khác nhau về bối cảnh nhưng đều mang một cấu trúc
chung: con người phạm tội, phải gánh chịu hậu quả của tội lỗi, nhưng sau cùng
lòng thương xót và ân sủng của Thiên Chúa vẫn mở ra một con đường hy vọng.
Khởi đầu là câu chuyện Adam và Eva. Hai ông bà đã không vâng theo lệnh
truyền của Thiên Chúa mà ăn trái của cây biết điều thiện và điều ác (St
2,16–17; 3,1–7). Kinh Thánh không hề nói đó là quả táo; hình ảnh quả táo chỉ
xuất hiện về sau trong truyền thống nghệ thuật phương Tây, một phần do cách
chơi chữ trong tiếng Latinh giữa malum (điều ác) và mālum (quả
táo).
Điều cốt lõi của câu chuyện không phải là một loại trái cây, mà là sự cám
dỗ muốn vượt khỏi thân phận thụ tạo để "được nên như Thiên Chúa" (St
3,5). Đó cũng là sợi chỉ xuyên suốt bốn câu chuyện đầu của sách Sáng Thế: con
người nhiều lần muốn tự đặt mình lên trên Thiên Chúa và tự quyết định điều
thiện, điều ác theo ý riêng.
Có người đặt câu hỏi: Ađam và Eva có phải là mối tình đầu tiên của nhân
loại hay không?
Theo Kinh Thánh, Eva là người nữ đầu tiên và là bạn đời của Ađam. Tuy
nhiên, trong truyền thuyết Do Thái xuất hiện nhiều thế kỷ sau, có một nhân vật
tên là Lilith, được kể như người phụ nữ đầu tiên của Adam. Truyền thuyết này
cho rằng Lilith được tạo dựng từ đất như Adam nên không chấp nhận sự lệ thuộc
vào người nam. Vì bất đồng với Adam, nàng rời khỏi Vườn Địa Đàng, và sau đó
Thiên Chúa tạo dựng Eva từ xương sườn của Adam. Cần lưu ý rằng đây chỉ là một
truyền thuyết dân gian Do Thái, không phải nội dung của Cựu Ước.
Ngày nay, Lilith thường được nhiều học giả và các phong trào nữ quyền xem
như một biểu tượng của người phụ nữ độc lập và khát vọng bình đẳng giới. Dẫu
vậy, hình tượng ấy thuộc về văn học và huyền thoại hơn là giáo huấn của Kinh
Thánh.
Bài thơ "Con Rắn Và Quả Táo" dưới đây không nhằm diễn giải thần
học, mà chỉ là một sự phóng tác thi ca lấy cảm hứng từ câu chuyện Ađam và Eva
trong Vườn Địa Đàng. Trong thơ, "quả táo" là một biểu tượng nghệ
thuật quen thuộc của tình yêu, sự cám dỗ và thân phận con người.
Bài thơ Con Rắn và Quả Táo. Tôi không cố gắng kể lại câu chuyện Adam và Eva,
mà đã biến nó thành một bài thơ tình mang tính biểu tượng. Mặc dù vậy nhưng nó
vẫn hàm ý ẩn dấu một chiều sâu triết luận.
"Con Rắn Và Quả Táo" sẽ là một bài thơ được sáng tạo theo thể thơ
lục bát Việt Nam khai thác câu chuyện Adam và Eva bằng một giọng thơ nhẹ nhàng,
lãng mạn và giàu suy tưởng trong tình yêu.
Con Rắn Và Quả Táo
Anh bước vào khu vườn xưa
Trái tim rung nhẹ cơn mưa xuân hồng
Quả táo đỏ thoáng hương nồng
Như trang Cựu Ước gợi lòng nhớ thương.
Anh nghe rắn nói lạ thường
Ăn vào mở lối thiên đường thắm tươi
Quả táo đỏ ngát hương trời
Tâm linh sáng chói cả đời vinh hoa.
Nửa quả táo em mở ra
Cắn đôi tiền kiếp xót sa chuyện tình
Từ đâu Chúa lại trách mình
Trái cấm lỗi phạm tội tình không tha.
Chúa buồn lên tiếng thật thà
Từ nay ngươi phải sống xa địa đàng
Lang thang bốn bể mây ngàn
Tìm nơi trú ngụ vô vàn gian truân
Anh cùng em kiếp phù vân
Cả hai duyên nợ bao lần mưa rơi
Eva em! mảnh tơ trời
Adam, anh giữ trọn đời chẳng xa.
Tế Luân
Phóng tác theo cảm hứng từ câu chuyện
Adam và Eva trong Khu Vườn Địa Đàng (Cựu Ước).
Khi soạn nhạc cho bài thơ này. Tôi đã thêm vào phần cuối bài thơ
Những câu thơ mới để cho ca khúc kết thúc hay hơn.
Eva em ơi!
em là mảnh tơ trời
Adam, anh đây
Xin giữ trọn đời chẳng xa.
Từ nay chỉ có đôi ta
Cùng chung nhịp sống
Đường xa . . . một lòng.
CON RẮN VÀ QUẢ TÁO
Xin mời quý vị cùng lắng nghe ca khúc Con Rắn Và Quả Táo.
Phổ thơ: Tế Luân
Bản ballad đậm chất điện ảnh, lãng mạn và hùng tráng, lấy cảm hứng từ Vườn
Địa Đàng. Hòa âm: Suno AI. Hình ảnh video Vườn Địa Đàng. 4K
**Phóng tác theo cảm hứng từ câu chuyện Adam và Eva trong Sách Sáng Thế (Cựu
Ước).
Có những câu chuyện đã vượt qua giới
hạn của thời gian để trở thành biểu tượng của nhân loại. Câu chuyện Adam và Eva
trong Vườn Địa Đàng là một trong những câu chuyện như thế.
Từ bao đời nay, người ta thường nhắc
đến con rắn, trái cấm và sự sa ngã. Nhưng phía sau câu chuyện ấy còn có một
điều rất ít được nói đến: đó là tình yêu của đôi nam nữ đầu tiên trên thế gian.
Một tình yêu vừa ngây thơ, vừa mãnh liệt; vừa hạnh phúc, vừa phải đối diện với
những thử thách của số phận.
Con Rắn Và Quả Táo không phải là một
bản thánh ca, cũng không nhằm diễn giải Kinh Thánh. Đây chỉ là một ca khúc trữ
tình được phóng tác từ cảm hứng của câu chuyện Adam và Eva, nơi "quả
táo" trở thành biểu tượng của tình yêu, của sự lựa chọn, của khát vọng và
cả những giới hạn mà con người luôn phải đối diện.
Nếu phải rời khỏi Vườn Địa Đàng, họ
không còn mang theo sự bình yên thuở ban đầu, nhưng vẫn còn giữ được điều quý
giá nhất: tình yêu dành cho nhau.
Xin mời quý vị cùng lắng nghe ca khúc Con Rắn Và Quả Táo.
Cuộc Sống Thi Ca
Lê Tuấn
Cảm Nghĩ Về
Mùa Hạ
Mùa hạ lại trở về với những chùm phượng vĩ đỏ thắm, với tiếng ve ngân vang
như đánh thức những miền ký ức đã ngủ yên trong lòng người. Dẫu đang sống nơi
thành phố nhỏ giữa thung lũng hoa vàng của miền Bắc California, mỗi khi bước chậm
dưới nắng hạ trong công viên, tôi vẫn có cảm giác như đang trở về một mùa hè rất
cũ của quê hương.
Gió nhẹ làm rung những cành cây, ánh nắng vàng óng trải xuống lối đi, và bất
chợt lòng tôi cũng lay động theo từng nhịp gió. Tuổi tác có thể làm mái tóc bạc
đi, nhưng không thể làm cằn cỗi tâm hồn của một thi nhân. Có những cảm xúc tưởng
như đã ngủ quên theo năm tháng, chỉ cần một cơn gió hạ, một mùi hương thoảng
qua, hay một tà áo nhẹ bay trong nắng cũng đủ đánh thức cả một trời thương nhớ.
Mùa hạ luôn là bản hòa tấu rực rỡ của thiên nhiên. Tiếng ve, sắc phượng,
ánh nắng và những hàng cây xanh mướt hòa vào nhau thành một khúc nhạc của tuổi
trẻ. Đó là mùa của những sân trường rộn rã, của những cuộc chia tay học trò, của
những lời yêu đầu còn vụng dại, và cũng là mùa của những giấc mơ chưa kịp gọi
thành tên.
Giữa cái nắng rực lửa và những cơn gió mát hiếm hoi, mùa hạ mang trong mình
một sức sống mãnh liệt. Cây cối vươn lên xanh tốt, vạn vật như bừng tỉnh sau
mùa xuân. Những ngày dài đến tận tám giờ tối mới nhường chỗ cho hoàng hôn khiến
con người muốn ở lâu hơn với thiên nhiên, với bè bạn, với những buổi dạo bước
và những cuộc trò chuyện chưa muốn kết thúc.
Có lẽ vì thế mà mùa hạ luôn là mùa của lễ hội trong tâm hồn. Người người trẻ
tìm thấy những rung động đầu đời; còn người đã đi qua nhiều dâu bể của cuộc sống
lại tìm thấy chính mình trong miền ký ức.
Kỷ niệm không trở về để làm ta nuối tiếc, mà để nhắc rằng trái tim con người,
nếu còn biết yêu, còn biết rung động trước một nụ cười, một ánh mắt hay một
cánh hoa rơi, thì vẫn còn mãi tuổi thanh xuân.
Mùa hạ đi qua, để lại những dấu chân rất nhẹ trong cuộc đời. Nhưng có những
dấu chân ấy không bao giờ phai. Chúng nằm lại trong thơ, trong âm nhạc, trong một
buổi chiều công viên, hay trong một cuộc gặp gỡ tình cờ làm trái tim bỗng xao động.
Và có lẽ, chính những khoảnh khắc tưởng như rất bình thường ấy đã làm nên vẻ đẹp
bất tận của mùa hạ.
Với tôi, mùa hạ không chỉ là một mùa trong năm. Đó còn là mùa của ký ức, của
hy vọng và của tình yêu. Dẫu thời gian vẫn lặng lẽ trôi, tôi vẫn mong mình còn
giữ được một tâm hồn biết rung động trước cái đẹp của cuộc đời. Bởi chỉ khi
trái tim còn biết yêu thương, con người mới thực sự không bao giờ già.
Tế Luân
Mùa Hạ 2026
CHIỀU HẠ TRONG CÔNG VIÊN
Anh chợt nghe hương nhẹ
Mùi nước hoa ngất ngây
Anh quay đầu nhìn lại
Thì ra em nơi đây.
Anh cúi người xuống thấp
Nhặt chiếc lá vừa rơi
Nắng hạ vàng trên lá
Ngơ ngẩn buổi chiều trôi.
Bỗng trời đâu nổi gió
Thổi bay vạt áo mơ
Lỡ trao lời đường mật
Xin em chút dại khờ.
Con chim nhỏ trên cành
Líu lo ngày nắng hạ
Anh ngại ngùng nhìn lại
Lời tỏ tình thật thà.
Mây trôi ngang cuối trời
Che vầng dương lặng lẽ
Bước chân ai rất nhẹ
Làm tim anh bồi hồi.
Hàng cây già nghiêng bóng
Ghế đá cũng lặng im
Chỉ nghe lòng xao động
Theo từng nhịp con tim.
Em cười như nắng sớm
Hong ấm cả hồn anh
Mùa hạ bỗng mát lạnh
Xanh hơn cả trời xanh.
Chiều xuống dần rất chậm
Hoàng hôn nhuộm ven hồ
Nếu mai mình còn gặp
Xin giữ chiều hạ thơ.
Tế Luân
Mùa Hạ 2026
Bài thơ "Chiều Hạ Trong Công Viên" đi kèm với
bài cảm nghĩ này. Đây là chủ đích của tôi, làm cho bài văn có thể kết thúc bằng
chính tinh thần của bài thơ: để làm nổi bật ý nghĩa. Tuổi già chỉ hiện diện
trên mái tóc, còn tình yêu và thi ca thì không có tuổi.
Thi Sĩ Là Chứng Nhân
Của Lịch Sử
Thi sĩ chính là nhân chứng của lịch sử, qua tâm hồn nhạy cảm, tiếng lòng
chân thật và góc nhìn sâu sắc trước thời đại.
Thi sĩ viết một bài thơ là ghi lại sự thật, lưu giữ nỗi đau và phản ánh
khát vọng của con người trong từng biến cố.
Biểu hiện của thi sĩ làm nhân chứng
Nhà thơ hay Thi nhân (Chữ hán: 詩人) là người sáng tác thơ, những nhà thơ nổi
tiếng thường được gọi là thi sĩ hoặc thi hào đối với những người kiệt xuất như
Nguyễn Du, Lý Bạch
Thi sĩ đích thực không chỉ là người
làm thơ mà là những người thực sự biết cách khai thác cảm xúc, biến nỗi niềm cá
nhân thành tác phẩm thơ mang giá trị thẩm mỹ, chứ không phải ai cũng có thể gọi
là thi sĩ chỉ vì viết vài bài thơ đơn giản.
Mọi người đều có thể học cách làm thơ, nhưng chỉ có những người
thực sự khai thác được cảm xúc, biến nỗi niềm cá nhân thành tác phẩm bài
thơ có hồn, có ý nghĩa mới được gọi là thi sĩ.
Con người chỉ hiện hữu trong ngôn ngữ, và
ngôn ngữ bao giờ cũng hiện hữu trong đối thoại, trong Văn Thơ.
Đó là nét đặc trưng của con người, bởi chỉ
con người mới mang thời tính, tức tìm thấy chính mình ngay trong lòng sự thật, khi
chúng được từng bước khai mở bằng một cách nào đó.
Ngôn ngữ là nơi ta thể nghiệm: hoặc có thể
đi sâu vào được vùng ẩn nấp sâu kín của tâm hồn, hay chỉ phải dừng lại ở bề mặt
của sự hiện diện thô sơ trên mặt chữ.
Có một bài thơ như thế, khi chúng ta lục tìm
trong sách vở chúng ta bắt gặp Thanh Tâm Tuyền, thi sĩ đã mở rộng tình yêu tự
do qua bài thơ viết về cuộc chiến tranh tại Hungary.
Sáng
tác vào tháng 12 năm 1956, vài tuần sau khi cuộc cách mạng dân chủ của người dân
Hungary bị đè bẹp bởi hồng quân Liên Xô và xích sắt chiến xa Nga dày xéo
Budapest.
Thi
phẩm này được đăng trên “Sáng tạo” số tháng 1 năm 1957, với tựa đề có lẽ không
thể dài hơn:
“Hãy
cho anh khóc bằng mắt em –
Những cuộc tình duyên Budapest”.
Ngày trước khi định cư tại Hoa Kỳ, từ tháng 4 năm 1990 theo diện HO, sống ở tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Thanh Tâm Tuyền chưa bao giờ ra khỏi Việt Nam, nhưng thơ ông đầy những thành phố ngoại quốc, từ Warszawa, Berlin, Bình Nhưỡng, Bắc Kinh, Moscow, Praha, Paris, Madrid, Brussel, Geneva đến Budapest.
Hồn
thơ của ông là hồn thơ đô thị và mang tính thế giới. Thanh Tâm Tuyền đã có sự đồng
cảm với dân tộc Hungary xa xôi qua những vần thơ rất đẹp, nhưng cũng rất lạ và đặc
biệt, giận dữ và đau lòng, phẫn nộ nhưng yêu thương:
Anh một trái tim em một trái tim
Chúng kéo đầy đường chiến xa đại bác
Hãy
cho anh giận bằng ngực em
Như chúng bắn lửa thép vào
Môi son họng súng
Mỗi ngã tư mặt anh là hàng rào
Hãy
cho anh la bằng cổ em
Trời mai bay rực rỡ
Chúng nó say giết người như gạch ngói
Như lòng chúng ta thèm khát tương lai
Hãy
cho anh run bằng má em
Khi chúng đóng mọi đường biên giới
Lùa những ngón tay vào nhau
Thân thể anh chờ đợi
Hãy
cho anh ngủ bằng trán em
Đau dấu đạn
Đêm không bao giờ không bao giờ đêm
Chúng tấn công hoài những buổi sáng
Hãy
cho anh chết bằng da em
Trong giây xích chiến xa tội nghiệp
Anh sẽ sống bằng hơi thở em
Hỡi những người kế tiếp
Hãy
cho anh khóc bằng mắt em
Những cuộc tình duyên Budapest.
Nhận
xét một chút về ý tưởng của bài thơ. Thông thường, người ta đối lập tình
yêu với chiến tranh. Nhưng Thanh Tâm Tuyền không làm như vậy.
Hai trái tim vừa xuất hiện thì ngay lập tức chiến xa và đại bác tràn vào.
Bởi vì Chiến tranh không còn ở ngoài phố, mà đi vào trái tim con người.
Đọc qua bài thơ này
của thi sĩ Thanh Tâm Tuyền, tôi lại chợt nhớ đến Việt Nam trong giai đoạn cộng
sản xâm chiếm miền nam từ những thập niên 1975 đến 1995. Đây là giai đoạn đen tối
nhất mà những con người cộng sản Việt Nam đã cai trị đất nước.
Cá nhân tôi bị tù đày
8 năm trong các trại tập trung của cộng sản, tôi đã chứng kiến biết bao những
oan khiên mà người dân đã phải chịu đựng, thậm chí ngay cả những cán binh hay
những người công an của đảng cũng phải nghe theo.
Một ví dụ nhỏ. Có
một công an coi tù, anh này là một thanh niên mới trưởng thành, anh đã thầm yêu
một thiếu nữ tại địa phương, người thiếu nữ này rất xinh đẹp nết na và rất hiền,
nhưng anh không dám lấy làm vợ.
-
Tôi hỏi anh tại sao? Anh công an này trả lời:
-
Vì cô ấy thuộc thành
phần không tiến bộ, gia đình cô ấy có nguồn gốc
địa chủ. Theo chỉ thị của đảng,
người công an muốn lập gia đình phải xem xét thành phần, gia đình hai bên phải
là đảng viên.
Tình yêu này không theo trái tim con người quyết định, mà nó là một loại bị
áp đặt theo chỉ thị của đảng. Thật đáng buồn cho dân tộc Việt Nam trong thời đại
cộng sản vô thần.
Qua câu chuyện này tôi có viết một bài thơ tự do:
Tình Yêu Thời Cộng Sản
Đồn công an đặt
giữa trái tim em
Dây kẽm gai rào
kín trái tim anh
Hãy cho anh vuốt
nhẹ ngực em
Như chúng bắt
em ký vào bản án.
Môi son em là
màu của máu
Mỗi góc phố là
một trại giam
Hãy trao cho anh ánh mắt hận thù
Trời ngày mai sẽ đỏ tươi màu máu.
Chúng sẽ giết người ngay trong tư tưởng
Nhưng chúng ta còn hẹn ước tương lai
Hãy cho anh sự sợ hãi như em
Khi chúng vây hãm mọi con đường giao tiếp.
Chúng lùa em và anh vào trại giam
Thân thể chúng ta va chạm và chờ đợi
Hãy cho anh ngủ trên trái tim em
Viên đạn hận thù xuyên thấu thịt da.
Đêm không bao giờ bình yên được nữa.
Chúng tấn công vào tận những giấc mơ
Hãy cho anh gục chết dưới chân em
Tiếng xích sắt luồn qua ổ khóa
Mất tự do
Anh sống bằng hơi thở của em
Hỡi những tâm hồn tội nghiệp
Hãy cho anh rơi lệ trên tay em
Để em vuốt mắt cuộc tình thời cộng sản.
Lê Tuấn
Bài thơ viết trong tù 1979
Thanh Tâm Tuyền viết
về Budapest năm 1956 bằng trái tim của một người chưa từng đặt chân đến
Hungary.
Tôi viết về Việt
Nam sau năm 1975 bằng ký ức của một người đã sống qua những năm tháng ấy.
Hai bài thơ ra đời
trong hai hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm: chiến tranh có thể
kết thúc trên chiến trường, nhưng những vết thương mà nó để lại trong tâm hồn
con người còn kéo dài rất lâu sau tiếng súng cuối cùng.
Khi tình yêu phải
sống dưới bóng tối của bạo lực và sợ hãi, thi ca không còn chỉ là tiếng nói của
cảm xúc; thi ca trở thành chứng từ của lịch sử và là ký ức của một thế hệ và
thi ca chính là bản án của chế độ.
Thi ca là chứng nhân của một thời đại
Không phải mọi bài thơ đều kể một câu chuyện. Có những bài thơ chỉ giữ lại
một cảm giác. Có những bài thơ chỉ lưu giữ một khoảnh khắc của tâm hồn. Nhưng
cũng có những bài thơ trở thành chứng tích của cả một thế hệ.
Tình yêu thời cộng sản, là một bài thơ như thế.
Thành phố Milpitas
Viết Xong 7-29-26
Louis Tuấn Lê
Đây là quan điểm của người viết từ trang Việt Báo. Tôi đã nhờ ChatGPT Ai nhận định và phân tích lại những điểm đúng sai. Đây không phải l...
