NGÀY LỄ TẠ ƠN
“Có những món nợ không thể trả bằng
tiền bạc, có những ân tình không thể đền đáp bằng lời nói. Chỉ có thể mang theo
lòng biết ơn, sống trọn vẹn và tử tế cho đến cuối cuộc đời.”
Tùy bút Tế Luân
Tháng Mười Một,
nước Mỹ lại bước vào mùa Thanksgiving – Ngày Lễ Tạ Ơn. Trên những con đường, sắc
vàng, sắc đỏ của mùa thu vẫn còn vương vấn. Những quả bí ngô được trang trí trước
hiên nhà, những gian hàng trong siêu thị đầy ắp thực phẩm, đặc biệt là những
con gà tây dành cho bữa tiệc truyền thống. Các gia đình bắt đầu chuẩn bị cho một
ngày sum họp, một dịp để những người thân yêu ngồi lại bên nhau, cùng chia sẻ
niềm vui và nói lời cảm ơn về những điều tốt đẹp trong cuộc sống.
Đối với nhiều
người Mỹ, Thanksgiving là một ngày lễ gia đình. Nhưng với tôi, một người đã đi
qua gần tám thập niên cuộc đời, ngày Lễ Tạ Ơn năm nay lại gợi lên nhiều suy
nghĩ sâu xa hơn. Đó không chỉ là một ngày hội của sự sum họp, mà còn là một khoảng
lặng để nhìn lại hành trình đời mình, nhìn lại những gì đã mất, những gì còn lại
và những ân tình mà năm tháng không thể nào xóa nhòa.
Theo câu chuyện
lịch sử thường được nhắc đến, vào năm 1620, những người di dân trên con tàu
Mayflower đã vượt Đại Tây Dương đến vùng đất Bắc Mỹ, mang theo niềm tin và khát
vọng tìm kiếm một cuộc sống mới. Trong những ngày đầu đầy gian khó, họ đã nhận
được sự giúp đỡ của người bản địa, đặc biệt là người Wampanoag, để vượt qua mùa
đông khắc nghiệt. Từ những dấu mốc lịch sử ấy, truyền thống Lễ Tạ Ơn dần hình
thành và trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa Hoa Kỳ.
Trải qua nhiều
thế kỷ, ý nghĩa của ngày lễ đã vượt ra ngoài câu chuyện của những người di dân
đầu tiên. Thanksgiving hôm nay là biểu tượng của lòng biết ơn, của tình thân, của
sự sẻ chia và niềm trân trọng đối với những điều bình dị mà đôi khi con người
chỉ nhận ra khi đã đi qua mất mát.
Và giữa không
khí sum họp ấy, tôi thường tự hỏi mình một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại
day dứt suốt cả một đời người:
Khi còn được ngồi
bên nhau, chúng ta đã thật sự biết yêu thương, trân trọng và đối xử tử tế với
nhau hay chưa?
Có lẽ, chỉ khi
trải qua những cuộc chia ly, con người mới hiểu hết giá trị của hai chữ đoàn
viên.
Những mùa xuân
đã mất
Ngày 30 tháng Tư
năm 1975, một biến cố lịch sử đã làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh miền Nam Việt
Nam. Một chế độ sụp đổ, một xã hội đổi thay, và hàng triệu con người bỗng nhiên
phải đối diện với một tương lai đầy bất trắc. Những người từng phục vụ trong
quân đội, công chức và các cơ quan của Việt Nam Cộng Hòa bị đưa vào những trại
tù được gọi bằng danh xưng mỹ miều là trại cải tạo. Nhiều người phải rời xa gia
đình, bị đưa đến những vùng rừng sâu, núi thẳm, sống trong cảnh thiếu thốn, bệnh
tật và lao động khổ sai. Không ít người đã vĩnh viễn nằm lại nơi rừng thiêng nước
độc, không có cơ hội trở về gặp lại vợ con, cha mẹ.
Ngoài xã hội, những
chiến dịch đánh tư sản, đổi tiền, cải tạo công thương nghiệp và những chính
sách kinh tế khắc nghiệt đã khiến đời sống người dân miền Nam đảo lộn. Bao
nhiêu gia đình mất đi nhà cửa, tài sản và phương tiện sinh sống. Một xã hội từng
quen thuộc bỗng trở nên xa lạ. Những giá trị mà người dân miền Nam từng tin tưởng
và xây dựng bị cuốn vào một cơn biến động chưa từng có. Do cộng sản miền Bắc Việt
Nam gây ra.
Trong hoàn cảnh ấy,
làn sóng vượt biên bắt đầu dâng cao. Hàng triệu người Việt Nam đã liều mình rời
bỏ quê hương, bất chấp hiểm nguy trên biển cả, chỉ với một ước vọng duy nhất:
tìm đến một vùng đất tự do, nơi con người có thể sống bằng chính sức lao động
và niềm tin của mình.
Thế giới gọi họ
bằng một cái tên đầy thương cảm: Boat People – Thuyền Nhân Việt Nam.
Đằng sau hai chữ
thuyền nhân là biết bao nhiêu câu chuyện bi thương. Có những con tàu lênh đênh
giữa đại dương, thiếu nước uống và lương thực. Có những gia đình tan tác trong
bão tố. Có những người đã ra đi nhưng không bao giờ đến được bến bờ. Và có những
người may mắn sống sót, đặt chân vào các trại tị nạn, chờ đợi ngày được một quốc
gia tự do tiếp nhận.
Sau những tháng
năm chờ đợi, qua các thủ tục thanh lọc và định cư, nhiều người Việt Nam đã được
đặt chân đến Hoa Kỳ, Úc, Canada, Pháp và nhiều quốc gia khác.
Từ những cộng đồng
nhỏ bé, xa lạ và đầy lo âu ban đầu, một cộng đồng người Việt tự do dần hình
thành trên khắp thế giới. Họ mang theo tiếng mẹ đẻ, văn hóa, phong tục và cả những
ký ức không thể nào quên về quê hương cũ. Từ thân phận lưu vong đến một quê
hương thứ hai. Cuộc đời đôi khi có những định mệnh thật kỳ lạ.
Có những người
đã ra đi với hai bàn tay trắng, bỏ lại sau lưng quê hương, nhà cửa, tuổi trẻ và
cả những ước mơ chưa kịp thực hiện. Họ tưởng rằng mình đã mất tất cả. Nhưng rồi,
trên một vùng đất xa lạ, họ lại tìm thấy cơ hội để bắt đầu một cuộc đời khác.
Tình người nơi
quê hương thứ hai đã nảy mầm từ những ngày tháng gian nan ấy. Những người đồng
hương tìm đến nhau, giúp đỡ nhau, chia sẻ từng công việc, từng mái nhà và từng
niềm vui nhỏ bé. Những cuộc gặp gỡ dần trở thành tình thân. Những mái ấm mới được
dựng xây. Những đứa trẻ Việt Nam lớn lên trên đất Mỹ, nói tiếng Anh như tiếng mẹ
đẻ nhưng vẫn được cha mẹ dạy cho biết yêu tiếng Việt, nhớ nguồn cội và trân trọng
những giá trị văn hóa dân tộc.
Thời gian dần
trôi. Những vết thương của quá khứ có thể không bao giờ lành hẳn, nhưng cuộc sống
vẫn tiếp tục. Người Việt tị nạn đã cần cù làm việc, nuôi dạy con cái, xây dựng
gia đình và đóng góp cho xã hội nơi mình định cư.
Trong số những
người Việt đến Hoa Kỳ, có những cựu quân nhân và viên chức Việt Nam Cộng Hòa được
tiếp nhận theo chương trình HO – một chương trình nhân đạo dành cho những người
từng bị giam giữ trong các trại cải tạo sau năm 1975 cùng gia đình họ.
Gia đình tôi
cũng là một trong những gia đình ấy.
Sau những năm
tháng tù đày, chúng tôi gồm hai vợ chồng và hai người con đã có cơ hội đến định
cư tại thành phố San Jose, California. Đối với chúng tôi, đó không đơn thuần là
sự thay đổi một nơi cư trú. Đó là một cuộc đời mới, một cơ hội được sống trong
tự do, được làm việc, được nuôi dạy con cái và được tự mình quyết định tương
lai.
Chúng tôi bắt đầu
lại gần như từ con số không. Không có gì đáng kể ngoài sức lao động, ý chí và
niềm hy vọng. Từng ngày, từng tháng, từng năm, một mái ấm nhỏ được hình thành.
Những khó khăn ban đầu rồi cũng qua đi. Con cái trưởng thành, cuộc sống dần ổn
định.
Nhìn lại chặng
đường ấy, tôi hiểu rằng có những điều tưởng chừng như mất đi vĩnh viễn, nhưng
cuộc đời lại mở ra một cánh cửa khác vào lúc con người ít ngờ tới nhất.
Từ đáy sâu trại
tù đến ngày được tự do. Trong không khí ấm cúng của gia đình vào mùa
Thanksgiving năm 2026, ký ức của tôi lại quay về những năm tháng cũ.
Tôi nhớ những
ngày còn là một người tù cải tạo trong các trại giam cộng sản. Đói rét, bệnh tật,
lao động nặng nhọc và những tháng ngày không biết tương lai sẽ đi về đâu. Có những
đêm nằm trong căn nhà giam lạnh lẽo, nghe tiếng gió rừng thổi qua mái lá, lòng
người tù chỉ biết hướng về gia đình, về quê nhà và tự hỏi bao giờ mình mới được
trở về.
Đã có biết bao
người chiến sĩ Việt Nam Cộng Hòa không thể sống sót qua những năm tháng tù đày ấy.
Có người chết vì bệnh tật, có người kiệt sức vì lao động, có người mang theo nỗi
tuyệt vọng cho đến hơi thở cuối cùng.
Đối với người
tù, thời gian không còn được tính bằng ngày tháng bình thường. Mỗi ngày trôi
qua là một ngày chờ đợi. Một lá thư gia đình, một tin tức từ quê nhà, một lời
báo tin được trở về đôi khi trở thành niềm hy vọng lớn lao nhất.
Có những lúc,
chúng tôi tưởng như cuộc đời mình đã khép lại sau những hàng rào kẽm gai. Nhưng
rồi, cánh cửa tự do cũng mở ra.
Tôi vẫn tin rằng
trong những thời khắc đen tối nhất của đời người, con người cần có một niềm tin
để không gục ngã. Với tôi, đó là niềm tin vào Thượng Đế, vào sự nhiệm mầu của
cuộc sống và vào một ngày mai dù xa xôi vẫn có thể đến.
Và đất nước Hoa
Kỳ đã trở thành nơi cho chúng tôi cơ hội thực hiện niềm hy vọng ấy.
Một quốc gia rộng
lớn đã mở rộng vòng tay đón nhận những con người xa lạ, những người không có gì
ngoài một quá khứ đầy thương tích và khát vọng được sống tự do. Chúng tôi được
trao cơ hội làm lại cuộc đời, được làm việc, được học hỏi, được sống trong một
xã hội mà quyền tự do cá nhân và phẩm giá con người được tôn trọng.
Tôi biết rằng
không một lời cảm ơn nào có thể diễn tả đầy đủ những gì chúng tôi đã nhận được.
Lời tạ ơn từ một cuộc đời.
Ngày
Thanksgiving năm nay, khi ngồi bên gia đình, nhìn những người thân yêu vẫn còn
hiện diện quanh mình, tôi cảm thấy lòng mình tràn ngập những suy tư. Tôi tạ ơn
vì sau những năm tháng chiến tranh và tù đày, mình vẫn còn được sống.
Tôi tạ ơn vì người
bạn đời đã cùng tôi đi qua những tháng ngày gian khó, cùng chia sẻ những lo
toan và dựng xây mái ấm trên quê hương thứ hai.
Tôi tạ ơn vì các
con đã trưởng thành, vì gia đình vẫn còn những tiếng cười, vì những người thân
và bạn hữu vẫn còn có thể gặp nhau, hỏi han và chia sẻ những buồn vui trong cuộc
sống.
Tôi cũng tạ ơn
những người dân Hoa Kỳ, những người đã mở rộng vòng tay đón nhận cộng đồng người
Việt tị nạn. Tạ ơn một đất nước đã cho chúng tôi cơ hội tìm lại phẩm giá, xây dựng
tương lai và sống phần đời còn lại trong tự do, bình an.
Đối với tôi,
Thanksgiving không chỉ là một ngày lễ của người Mỹ. Đó còn là ngày để một người
Việt Nam lưu vong nhìn lại món nợ ân tình với đất nước đã cưu mang mình.
Tôi hiểu rằng
lòng biết ơn không nên chỉ dừng lại ở những lời nói. Một lời cảm ơn có ý nghĩa
nhất phải được thể hiện bằng cách sống.
Có lẽ, cách tạ
ơn thiết thực nhất là sống tử tế hơn, biết yêu thương hơn, biết chia sẻ với những
người chung quanh và biết trân trọng những gì mình đang có. Đừng đợi đến khi một
người ra đi mới nhận ra sự hiện diện của họ quý giá đến chừng nào. Đừng đợi đến
khi một mái nhà không còn tiếng cười mới hiểu hết giá trị của hai chữ gia đình.
Bởi cuộc đời vốn
vô thường. Những cuộc gặp gỡ có thể trở thành chia ly. Những mái ấm có thể chỉ
còn trong ký ức. Những người từng ngồi bên nhau hôm nay, biết đâu ngày mai đã
trở thành một phần của quá khứ.
Vì vậy, khi còn
có thể, hãy thương yêu nhau. Khi còn có thể, hãy nói lời cảm ơn. Khi còn có thể,
hãy dành cho nhau một chút bao dung và một tấm lòng chân thật.
Năm tháng có thể
lấy đi tuổi trẻ, sức khỏe và những gì ta từng sở hữu, nhưng không thể lấy đi những
ân tình mà ta đã khắc ghi trong trái tim.
Xin tạ ơn ngày Lễ Thanksgiving.
Xin tạ ơn đất nước Hoa Kỳ và người dân Hoa
Kỳ đã mở rộng vòng tay đón nhận, cưu mang những người Việt Nam lưu vong, những
thuyền nhân và những gia đình HO như chúng tôi.
Và hơn tất cả, xin tạ ơn cuộc đời, vì sau
bao nhiêu giông bão, tôi vẫn còn có một mái nhà để trở về, một gia đình để yêu
thương và một quê hương thứ hai để gọi tên.
Có những món nợ không thể trả bằng tiền bạc,
có những ân tình không thể đền đáp bằng lời nói. Chỉ có thể mang theo lòng biết
ơn, sống trọn vẹn và tử tế cho đến cuối cuộc đời.
Như thường lệ, tôi có một thói quen luôn kết
thúc bài viết bằng một bài thơ vì chỉ có ngôn từ của thi ca mới đủ sức truyền tải
những thông đệp muốn nhắn gửi trong bài viết này.
TẠ ƠN QUÊ HƯƠNG
THỨ HAI
Tế Luân
Tôi đến nơi này từ một miền giông bão,
Mang theo quê hương, mang cả nỗi đau đời.
Một thuở thanh xuân gửi lại phía chân trời,
Và những tháng năm dài trong ngục tối.
Tôi đã đi qua những mùa biển động,
Qua những đêm dài tuyệt vọng lênh đênh.
Để một ngày trên đất Mỹ bình yên,
Nghe nhịp sống hồi sinh trong lồng ngực.
Hoa Kỳ ơi! Một quê hương rộng mở,
Đón những phận người xa xứ tha phương.
Cho chúng tôi tìm lại ánh mặt trời,
Dựng mái ấm, nuôi đàn con khôn lớn.
Tôi biết ơn những bàn tay nhân ái,
Những tấm lòng không phân biệt màu da.
Đã chở che bao số phận không nhà,
Cho người Việt tìm lại đời tự chủ. Tự do.
Dẫu quê cũ vẫn nghìn trùng thương nhớ,
Dẫu tháng năm còn in dấu thăng trầm.
Nơi quê hương thứ hai, tôi nguyện khắc ghi,
Một ân nghĩa chẳng bao giờ phai nhạt.
Mai tóc bạc, chân không còn vững bước,
Nhìn lại đời qua bao cuộc bể dâu.
Tôi vẫn muốn nói một lời từ đáy lòng:
Xin tạ ơn nước Mỹ!
Xin tạ ơn những tấm lòng nhân ái!
Xin tạ ơn cuộc đời đã cho tôi được sống,
Được tự do, được yêu thương và được làm người!
Tế Luân
San Jose, California – Thanksgiving 2026










